Artikelen


Goed Geluid Hoor Je Niet

Geschreven door: Paul Holterman, Filmoperateur
Datum:
2002

Sinds de opkomst van stereo geluid en met name in de jaren 70 het Dolby Stereo geluid is er in de bioscopen veel veranderd, vaak ten goede, helaas maar al te vaak niet. Door het opsplitsen van soundtrack in een midden-, linker- en rechterkanaal en nu met alle huidige systemen een volledig surround zijn de mogelijkheden van de geluids-editors haast onbeperkt.

Vogeltjes zitten op de schouder van het publiek, helikopters vliegen laag over de hoofden van de toeschouwers en vijandig spervuur slaat hoorbaar in in de stoelen om je heen. Het multi-dimensionale geluidsbeeld is een feit en nu ook in de huiskamer.

Teveel van het goede
Helaas maar al te vaak is het geluid in beide gevallen te hard en vooral te veel. Menig bioscoopbezoeker komt met suizende oren de zaal uit in de veronderstelling dat het allemaal zo hoort en probeert nu thuis met video of DVD hetzelfde effect te bereiken. Al vaak ben ik bij vrienden thuis geweest die mij 'even willen laten horen hoe goed het geluid is' van hun thuisbios. Kalk komt los en buren beginnen te bonken op de inmiddels ook aan hun kant kale muren. FOUT!

De filmmaker beslist
Door de enorme mogelijkheden van de mixage en reproductie van het filmgeluid besteden de filmmakers enorm veel tijd om alles zo perfect mogelijk te laten klinken. Veelal wordt er voor de DVD-versie een nieuwe mixage gemaakt waarmee rekening wordt gehouden van andere (huiskamer) omstandigheden.

Elke sound-editor ter wereld stelt zijn talent volledig ten dienste van het beeld op het grote doek of televisiescherm, nimmer staat het geluid op zichzelf, geluid en beeld zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden om een onvergetelijke indruk te maken op de toeschouwer. De scenarioschrijver en regisseur bepalen wat het publiek moet zien, de sound-editor wat het publiek moet horen.

Ennio Morricone heeft eens gezegd: Goede filmmuziek hr je niet maar is een onbewuste ervaring. Hetzelfde gaat op voor goed geluid. Dat hoor je niet, dat voegt iets toe aan wat voor je ogen afspeelt.

Een van de meest gemaakte fouten zowel in de bioscoop als thuis is de verkeerde afstelling van het surround geluid. Negen van de tien keer staat het te hard, zodat het gaat opvallen en als je de pech hebt om dicht bij een effectluidspreker te zitten, dan kan het zelfs storend zijn.

Een goede filmoperateur stelt regelmatig, door middel van test-lussen die hij of zij continue door de projector laat lopen zijn geluidssysteem af, steeds weer luisterend in de zaal. Maar een oplettende operateur zal ook regelmatig tijdens de voorstellingen de zaal inlopen en zonodig het volume bijstellen.

Wat zegt ie?
Zowel in de thuissituatie als in de bioscoop-mixage van het geluid gaan de editors er van uit dat de spraak goed te verstaan moet zijn. Regel dus daar het geluidsvolume op af. Alles wat er om de spraak heen gebeurd is bijzaak en als de sound-editor van mening was dat het publiek 'een streepje meer' moest hebben, is de mixage daarop aangepast.

Omdat de dialogen nagenoeg altijd vanuit de richting van het doek of scherm komen is het zaak daar ook de nadruk te leggen en niet op het 'zijeffect' of surround.

Eigenlijk geldt voor elk genre film een eigen afstelling, maar houd hierbij altijd in het achterhoofd; Te hard is nooit goed. Te hard geluid wordt heel snel een 'geluidssoep' die als een dikke brij over het publiek wordt geslingerd.

De plek, de plek
Ook de plaatsing van de effectspeakers levert meer dan eens problemen op.

De meest ideale situatie voor goede geluidsreproductie is een 'akoestisch dode ruimte'. Het THX-systeem van George Lucas gaat in theaters hier ook van uit. Een akoestisch dode ruimte geeft de geluidsontwerper de mogelijkheid om die ruimte geheel te vullen met geluid zoals de filmmakers dat willen.

Dat is ook de reden dat men de surroundspeakers zo hoog mogelijk tegen het plafond van een ruimte plaatst. Het geluid krijgt hierdoor een langere weg en de mogelijkheid zich te verspreiden over een ruimte.

Een effectspeaker op oorhoogte levert acuut een 'geluidspunt' op, een plek waar het geluid heel duidelijk vandaan komt en daardoor 'hoorbaar' wordt.

Een hoge plaatsing zorgt er tevens voor dat op veel meer plekken in een ruimte het geluid optimaal klinkt, immers we willen de hele familie laten genieten en niet alleen diegene die precies in het midden op de bank zit.

Richt ook de linker- en rechter-front speakers niet naar n punt in de ruimte en plaats ze (afhankelijk van de breedte van het beeldscherm) zo ver mogelijk uit elkaar.

De meest optimale plek in de bioscoop, maar ook thuis is: in het midden van het midden. Plaats daarom de luidsprekers niet direkt achter de bank tegen de muur, maar zoek een plek waardoor er minstens een meter tussen het oor en de speakers zit. Als dat niet mogelijk is, probeer dan eens de speakers zo te plaatsen dat ze het geluid via een muur terugkaatsen in de gewenste richting. Als dat ook niet mogelijk is, probeer dan de instelling van de receiver/versterker zo te wijzigen dat het surround iets meer nagalm of echo krijgt.

Ten slotte
Probeer zoveel mogelijk verschillende posities en instellingen van het systeem uit. Elke ruimte is anders en het verschuiven van een luidspreker, maar ook een stoel of tafel kan al invloed hebben op het gehele geluidsbeeld.

Tip om de thuisbios goed af te stellen: Huur of koop een Disney film! De soundtrack van deze films zijn van begin tot het eind doordacht en uitgedokterd, bevatten behalve dialoog vaak liedjes en allerlei geluidseffecten die soms zo subtiel zijn dat ze nauwelijks opvallen. Lion King is hiervan een perfect voorbeeld.


Paul Holterman, Filmoperateur
Oorsprong: www.hometheaterweb.nl

Home Theater Web©